Teofilina

Teofilina jest naturalnym alkaloidem purynowym, chemicznie znanym jako 1,3-dimetylo-3,7-dihydro-1H-puryna-2,6-dion. Po raz pierwszy została wyizolowana z liści herbaty w 1888 roku przez niemieckiego chemika Albrechta Kosela. Substancja ta występuje naturalnie w niewielkich ilościach w liściach herbaty, kakaowcu oraz orzechach koli. W organizmie człowieka teofilina powstaje również jako metabolit kofeiny, choć w znacznie mniejszych stężeniach. Pod względem struktury chemicznej teofilina jest bardzo podobna do kofeiny, różniąc się jedynie położeniem grupy metylowej. Ta niewielka różnica strukturalna wpływa jednak znacząco na właściwości farmakologiczne obu substancji. Teofilina charakteryzuje się większym powinowactwem do receptorów adenozyny oraz silniejszym działaniem na mięśnie gładkie oskrzeli w porównaniu z kofeiną.

Mechanizm działania teofiliny opiera się na kilku różnych szlakach biochemicznych. Głównym mechanizmem jest nieselektywne blokowanie receptorów adenozyny A1 i A2A, co prowadzi do zwiększenia stężenia cyklicznego adenozynomonofosforanu (cAMP) w komórkach. Dodatkowo teofilina hamuje aktywność fosfodiesterazy, enzymu odpowiedzialnego za rozkład cAMP, co wzmacnia jej działanie bronchodilatacyjne. Substancja ta wykazuje również właściwości przeciwzapalne poprzez hamowanie uwalniania mediatorów zapalnych z komórek tucznych i eozynofili. Teofilina wpływa na układ oddechowy poprzez rozkurcz mięśni gładkich oskrzeli, poprawę funkcji przepony oraz zwiększenie siły skurczów serca. Dodatkowo substancja ta pobudza ośrodek oddechowy w pniu mózgu, co może być szczególnie korzystne u pacjentów z zaburzeniami oddychania podczas snu.

Teofilina znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu chorób układu oddechowego, szczególnie astmy oskrzelowej i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). Dostępna jest w różnych postaciach farmaceutycznych, w tym jako tabletki o przedłużonym uwalnianiu, roztwory do wstrzykiwań oraz syropy. Leki zawierające teofilinę są stosowane zarówno w leczeniu przewlekłym, jak i w stanach ostrych wymagających szybkiej bronchodilatacji. W praktyce klinicznej teofilina jest często wykorzystywana jako lek drugiego rzutu, gdy standardowe leczenie beta-2-mimetykami i kortykosteroidami nie przynosi wystarczających efektów. Substancja ta może być również stosowana w leczeniu apnei u wcześniaków oraz w niektórych przypadkach niewydolności serca. Ze względu na wąskie okno terapeutyczne teofiliny, jej stosowanie wymaga regularnego monitorowania stężenia we krwi.

Teofilina pozostaje ważnym składnikiem aktywnym w arsenale leków przeciwastmatycznych, mimo wprowadzenia nowszych terapii. Jej skuteczność w poprawie funkcji płuc oraz jakości życia pacjentów z chorobami obturacyjnymi układu oddechowego jest dobrze udokumentowana w badaniach klinicznych. Kluczowym aspektem bezpiecznego stosowania teofiliny jest właściwe dozowanie i monitorowanie, ponieważ substancja ta charakteryzuje się znaczną zmiennością osobniczą w metabolizmie. Współczesne preparaty teofiliny o przedłużonym uwalnianiu pozwalają na wygodne dawkowanie raz lub dwa razy dziennie, co poprawia przestrzeganie zaleceń terapeutycznych przez pacjentów.